St. Petersburg'da dün Özbekistan'ın Avrasya Ekonomik Topluluğu'na (AET) katılma protokolü imzalandı. AET Devletlerarası Konsey toplantısının bitiminden hemen sonra Gazprom, Özbekistan Hükümeti ve Özbekistan'ın Uzbekneftegaz şirketiyle doğalgaz üretimi ve sondajı konusunda iki anlaşma imzaladı.
Vladimir Putin, Gazprom'un imzaladığı bu iki anlaşmanın, yalnızca AET üyesi ülkelerindeki değil, dünyadaki enerji durumunu etkileyeceğini ifade etti. Gazprom, Özbekistan'a yönelik projeleri sayesinde bu ülkeden doğalgaz ithalatını üç kat arttırabilecek. Böylece Moskova, Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov'u Andican olaylarından sonra desteklemesinin ilk pratik sonuçlarını elde etmiş oldu.
Bir süre öncesine kadar ABD yanlısı GUUAM'a üye olan Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov, dün AET'ye ve Rusya'ya bağlı olduğunu ispat etti. Kerimov, dün yaptığı açıklamada, 'AET, eski SSCB coğrafyasında gelişme imkanı çok yüksek bir örgüt olacak ve belki de bu alanın başlıca örgütü olacaktır' dedi. Kerimov, Gazprom'a stratejik bakımdan önemli doğalgaz yataklarını devrettiklerini söyledi ve 'Biz Gazprom'a yedi proje veriyoruz. Bu projeler, 34 bin metrekarelik çok verimli bir alanı kapsamaktadır' dedi.
Rusya ayrıca, Özbek yönetimiyle, Özbekistan'ın uranyum yataklarına erişmek amacıyla da görüşmeler yapıyor. Sırası gelmişken kaydedelim, dün Putin, uluslararası uranyum zenginleştirme merkezleri kurulmasını ve bu merkezlerden birinin Rusya'da bulunmasını teklif etti.
Putin, Özbekistan'ın AET'ye katılma protokolünün imzalanmasını 'çok önemli bir karar' olarak nitelendirdi. Rusya Devlet Başkanı, AET üyesi ülkelerin dış ekonomik faaliyetlerinde kullanacakları ortak AET parasının kullanım alanını genişleten bir anlaşmanın da imzalanmış olmasını önemli bulduğunu vurguladı. Putin 'Bu anlaşma, para birliğinin kurulması yönünde atılan ilk adımdır' dedi. AET Genel Sekreteri Grigori Rapota, 'Böylece biz dış ekonomik faaliyetlerimizde üçüncü ülkelerin parasını kullanmaktan bir miktar uzaklaşıyoruz' dedi. Ortak para anlaşması, Rusya'nın nüfuz alanına giren eski SSCB coğrafyasındaki ülkelerin mali yönden Batı'ya bağlılıklarının azaltılması yönünde atılan ikinci adım oldu. Putin 12 Ocak'ta Kazakistan'a yaptığı ziyaret sırasında Nursultan Nazarbayev'le birlikte yaptıkları açıklamada, Avrasya Bankası'nın kurulduğunu ilan etmişti. Söz konusu bankanın temel görevlerinden biri, AET üyesi ülkelere kredi vermektir.
AET'ye Rusya, Beyaz Rusya, Tacikistan, Kazakistan ve Kırgızistan'ın üye olduklarını hatırlatalım. Dün topluluğa Özbekistan da katıldı. Topluluğun başlıca amacı, aralarında gümrük biriliği kurmak ve gümrük tarifelerini kontrol edecek ülkeler üstü bir organ tesis etmektir. Bu şekilde gerçekleşecek bir ekonomik bütünleşme, Rusya'nın eski SSCB coğrafyasındaki konumunun güçlenmesini sağlayabilir. Bugün BDT'nin fiiliyatta çökmekte olduğu ve Ukrayna'nın da içinde yer aldığı Tek Ekonomik Alan'ın (TEA) başarı sağlayamadığı bir ortamda, AET, SSCB coğrafyasında en etkili tek ekonomik birlik durumundadır.
TEA, belki ilerde daha dar bir biçim kazanır ve AET ile birleşir, bu sayede gümrük birliği de daha geniş bir alana yayılır. Rusya Sanayi ve Enerji Bakanı Viktor Hristenko Rusya, Beyaz Rusya ve Kazakistan'ın mart ayında AET çerçevesinde bir gümrük birliği kurulmasına yönelik olarak 38 anlaşma imzalamayı planladıklarını açıkladı.
AET'nin kurulmasına iyimserlikle bakan Nazarbayev, Avrupa Komisyonuna benzer bir Ekonomik Komisyon kurulmasını teklif etti. Nazarbeyev, 'Tarifeler ve enerji projeleri bu komisyonun denetiminde olabilir' dedi. Nazarbeyev, 'Biz, toplam nüfusu 250 milyon olan ülkelerin ortak pazarını kuruyoruz. AET dünyanın en büyük entegrasyon birliğidir' dedi. Nezavisimaya Gazeta