Bu makalede Türkiye sınırından sadece 16 km uzaklıkta bulunan Ermenistan’daki Metsamor Nükleer Santrali’nin Türkiye ve bölge için taşıdığı tehlike irdelenmekte ve santralin kapatılması için nelerin yapılması gerektiği tartışılmaktadır. Bununla beraber makalede santral ile iligli önemli teknik detaylar da verilmektedir. Tartışma konusu santral dünyanın en eski reasktörlerinden birisine sahip olup, ayrıca birinci dereceli deprem bölgesinde bulunmaktadır. Dolayısıyla makalede konunun bu yönlerine de değinilmektedir ve uluslrarası kurumların ve camianın santralin kapatılması yönündeki fikirleri de tartışılmaktadır.
Bu makalenin konusunu teşkil eden Metsamor Nükleer Santrali’nin makalede geniş bir şekilde ayrıntısı verilecek olan sebeplerle kapatılması istenirken tamamıyla teknik sebeplere dayanılmaktadır. Santralin kapatılması hattı-zatında başka bir tartışmanın konusu olmakla beraber nükleer karşıtlığı veya Ermenista’a karşı bir argümanın kullanılması ile ilgili değildir. Ermenistan’ın başkenti Erivan’ın 40 km güney batısında yer alan ve kendi anavatanlarında bugün kötü yaşam koşulları sebebiyle nüfusu 2 milyona düşmüş olan Ermenistan halkı için de son derece tehlike arzeden bu santralin kapatılması tamamen çevreci bir zihniyet ve bölgenin çevre güvenliği kaygısından kaynaklanmaktadır.
1986 yılında dünyanın iki süper gücünden birisi olan Sovyetler Birliği’nde yaklaşık 40 bin kişinin ölümüne, binlerce kişinin sakat kalmasına ve milyarlarca Dolarlık ekonomik kayba sebep olan Çernobil Nükleer Santrali kazası yaşandığı zaman kimse böyle bir şeyin olabileceğine ihtimal vermemişti. Ancak, bu talihsiz kaza yaşanmış ve sadece Ukrayna değil, Türkiye de dahil tüm bölge bu kazanın etkilerine maruz kalmıştır. Bugün dahi bu etkiler varlığını sürdürmektedir. Çernobil Nükleer Santrali ile benzer teknolojiye sahip olan ve sınırımızın hemen yanı başında faaliyet gösteren Metsamor Nükleer Santrali için de bugün aynı tartışmalar yaşanmaktadır. Başta Avrupa Birliği olmak üzere bütün dünyanın tehlikeli saydığı ve bir an önce kapatılmasına çalıştığı Metsamor Santrali Ermenistan tarafından halen kullanılmaya devam edilmektedir.
En Eski Teknoloji
Ermenice orijinal ismi Oktembryan
[1] olan ve bulunduğu ilçenin adıyla anılan Metsamor Nükleer Santrali, bugün dünyada bilinen en eski nükleer santral teknolojisiyle inşa edilmiştir. Bu santral Türkiye ve dünya basınında son dönemlerde sıkça ve/fakat çok değişik isimlerle anılmaktadır. Doğru kullanışı “Metsamor” olan santral için basında “Metzamor”, “Medzamor” ve “Medsamor” gibi isimlerle de kullanılmaktadır.
Metsamor Nükleer Santrali ilk nesil (first-generation) Rus teknolojisiyle yapılmıştır. İki ayrı blok olarak inşa edilen santral Metsamor-1 ve Metsamor-2 ünitelerinden oluşmaktadır. WWER 440/V230 tipindeki Metsamor-1 ünitesi 240 MWe gücündedir. İnşasına 1973 yılında başlanmış ve 28 Aralık 1976 yılında tamamlanarak işletime açılmıştır. WWER 440/V270 tipindeki Metsamor-2 ünitesi ise 400 MWe gücünde yapılmıştır. 1975 yılında inşasına başlanan ikinci ünite 31 Aralık 1979 yılında tamamlanarak elektrik üretimine başlamıştır.
Basınçlı su soğutmalı bir sistemle çalıştığı için “WWER”[2] olarak anılan ve bu özelliği dolayısıyla eski teknoloji olması sebebiyle bugün dünyada artık kullanımından vazgeçilen bu teknoloji Metsamor Nükleer Santrali’nde bugün halen kullanılmaya devam etmektedir. WWER tipli santraller kazalara karşı oldukça korumasız ve zayıf bir durumdadır. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumuna göre Metsamor dünyanın en tehlikeli santrali durumundadır.
[3] Buna rağmen Metsamor santralinde Batı standartlarına uygun güvenlik sistemi kurulmadığı gibi, santralin çekirdeğini kaplaması gereken en az iki metre kalınlığındaki çelik zırh bile halen yapılmamış durumdadır.
Metsamor Santrali "WWER-440" tipli reaktörlerin ısı enerjisi üretim gücü 1375 MVt, elektrik enerjisi üretim güc